“рдШрд░ рдоें рдХौрди рд░рд╣рддा рд╣ै? 10 рд╕िрд░ рд╡ाрд▓ा рдЗрдирдбोрд░ рдкॉрд▓्рдпूрд╢рди рд░ाрд╡рдг – рдкрд╣рдЪाрдиें рдФрд░ рдоिрдЯाрдПँ”


B k shiv arora

Illustration of Indoor Pollution Ravana showing 10 types of indoor pollution — air, water, noise, odor, chemical, energy, light, food, cloth, and thought.
рдЗрдирдбोрд░ рдкॉрд▓्рдпूрд╢рди рд░ाрд╡рдг — рдШрд░ рдХे рдЕंрджрд░ рдоौрдЬूрдж 10 рдк्рд░рджूрд╖рдг рдХे рд╕िрд░, рдЬिрди्рд╣ें рдкрд╣рдЪाрдирдХрд░ рдЦрдд्рдо рдХрд░рдиा рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै।

ЁЯОЗ рджрд╢рд╣рд░ा рдФрд░ рдЗрдирдбोрд░ рдкॉрд▓्рдпूрд╢

рдЗрдирдбोрд░ рдкॉрд▓्рдпूрд╢рди рд░ाрд╡рдг — рдШрд░ рдХे рдЕंрджрд░ рдоौрдЬूрдж 10 рдк्рд░рджूрд╖рдг рдХे рд╕िрд░, рдЬिрди्рд╣ें рдкрд╣рдЪाрдирдХрд░ рдЦрдд्рдо рдХрд░рдиा рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै।

рди рд░ाрд╡рдг рдЕрдЪ्рдЫाрдИ рдХी рдЬीрдд рдХा рдЖрдзुрдиिрдХ рд╕ंрджेрд╢

рджрд╢рд╣рд░ा рд╡рд╣ рдкрд░्рд╡ рд╣ै рдЬो рд╣рдоें рд╕िрдЦाрддा рд╣ै рдХि рдмुрд░ाрдИ рдХिрддрдиी рднी рдордЬрдмूрдд рдХ्рдпों рди рд╣ो, рдЕंрдд рдоें рд╕рдд्рдп рдФрд░ рдЕрдЪ्рдЫाрдИ рд╣ी рдЬीрддрддे рд╣ैं।
рд▓ेрдХिрди рдЖрдЬ рдХी рдХрд╣ाрдиी рдХुрдЫ рдЕрд▓рдЧ рд╣ै

рдЖрдЬ рд╣рдоाрд░े рдШрд░ों рдХे рдЕंрджрд░ рд╣ी рдПрдХ рдЕрджृрд╢्рдп рд░ाрд╡рдг рд░рд╣рддा рд╣ै рдЗрдирдбोрд░ рдкॉрд▓्рдпूрд╢рди рд░ाрд╡рдг

рдЖрдк рд╕ोрдЪ рд░рд╣े рд╣ोंрдЧे, рдШрд░ рдоें рд░ाрд╡рдг рдХैрд╕े?
рд╡рд╣ी 10 рд╕िрд░ рд╡ाрд▓ा рд░ाрд╡рдгрдмрд╕ рдЕрдм рдЙрд╕рдХे рд╕िрд░ рдмрджрд▓ рдЧрдП рд╣ैं।

рд╡िрд╢्рд╡ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╕ंрдЧрдарди (WHO) рдХी рд░िрдкोрд░्рдЯ (2024) рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░,
рдЗрдирдбोрд░ рдПрдпрд░ рдХ्рд╡ाрд▓िрдЯी рдмाрд╣рд░ рдХी рд╣рд╡ा рд╕े 5–10 рдЧुрдиा рдЬ्рдпाрджा рдк्рд░рджूрд╖िрдд рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै।
рдФрд░ рдпрд╣ी рдк्рд░рджूрд╖рдг рдзीрд░े-рдзीрд░े рд╣рдоाрд░ी рд╕ेрд╣рдд рдФрд░ рдоाрдирд╕िрдХ рд╢ांрддि рдХा рджрд╣рдирдХрд░рддा рд╣ै।

рдЗрд╕рд▓िрдП рдЗрд╕ рдм्рд▓ॉрдЧ рдоें рд╣рдо рдЬाрдиेंрдЧे
рдШрд░ рдоें рдЫिрдкे рдк्рд░рджूрд╖рдг рдХे 10 рд╕िрд░, рдЙрдирдХे рдЦрддрд░े, рдХाрд░рдг, рдФрд░ рдЙрдирдХा рд╕рдоाрдзाрди।


ЁЯПа рдЗрдирдбोрд░ рдкॉрд▓्рдпूрд╢рди рд░ाрд╡рдг рдХे 10 рд╕िрд░ (рд░ूрдк)

рд╡िрд╢्рд╡ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╕ंрдЧрдарди (WHO) рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рдЗрдирдбोрд░ рд╣рд╡ा рдмाрд╣рд░ рдХी рд╣рд╡ा рд╕े 5–10 рдЧुрдиा рдЕрдзिрдХ рдк्рд░рджूрд╖िрдд рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै। (рд╕्рд░ोрдд: WHO Health Topics – Air Pollution)
рд▓िंрдХ: https://www.who.int/india/health-topics/air-pollution

рдЗрди्рд╣ीं рдЕрджृрд╢्рдп рдЦрддрд░ों рдХो рд╣рдо рдЗрд╕ рдм्рд▓ॉрдЧ рдоें рдЗрдирдбोрд░ рдкॉрд▓्рдпूрд╢рди рд░ाрд╡рдгрдХे 10 рд╕िрд░ рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕рдордЭेंрдЧे।
рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рд╕िрд░ рдШрд░, рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдФрд░ рдоाрдирд╕िрдХ рд╢ांрддि рдХो рдиुрдХрд╕ाрди рдкрд╣ुंрдЪाрдиे рд╡ाрд▓ी рдПрдХ рдЫिрдкी рд╣ुрдИ рдмुрд░ाрдИ рд╣ै।

 

1️ рд╡ाрдпु рдк्рд░рджूрд╖рдг (Air Pollution)

рдШрд░ рдХी рдзूрд▓, рдзुрдЖँ, рдХुрдХिंрдЧ рд╕्рдоोрдХ, PM2.5, рдордЪ्рдЫрд░ рдХॉрдпрд▓, рдЧैрд╕ рд╕्рдЯोрд╡рдпे рд╕рдм рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा Indoor Air Threat рд╣ैं।

ЁЯФ╣ рд░िрд╕рд░्рдЪ рдХ्рдпा рдХрд╣рддी рд╣ै?

WHO рдХी рд░िрдкोрд░्рдЯ: рдХुрдХिंрдЧ рд╕्рдоोрдХ рдЕрдХेрд▓े 3.2 рдоिрд▓िрдпрди рдоौрддों рдХा рдХाрд░рдг (2023)
рдЕрдЧрд░рдмрдд्рддी/рдХॉрдпрд▓ рдзुрдЖँ PM2.5 рдмрдв़ाрддा рд╣ै, рдЕрд╕्рдердоा рдХो 45% рддрдХ рдмрдв़ाрддा рд╣ै।

ЁЯФЧ рд▓िंрдХ

WHO – Household Air Pollution:
https://www.who.int/health-topics/air-pollution#tab=tab_2

рд╕рдоाрдзाрди

·         рд░ोрдЬाрдиा 30 рдоिрдирдЯ рд╡ेंрдЯिрд▓ेрд╢рди

·         HEPA рдПрдпрд░ рдк्рдпूрд░ीрдлाрдпрд░

·         рдордЪ्рдЫрд░ рдХॉрдпрд▓ рдХी рдЬрдЧрд╣ рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░िрдХ рд╡ेрдкोрд░ाрдЗрдЬ़рд░

·         рдХुрдХिंрдЧ рдоें рдПрдЧ्рдЬॉрд╕्рдЯ рдлैрди рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп


2️ рдЬрд▓ рдк्рд░рджूрд╖рдг (Water Pollution)

рдмैрдХ्рдЯीрд░िрдпा, рдХ्рд▓ोрд░ीрди, рдоिрдЯ्рдЯी, рдкुрд░ाрдиे рдкाрдЗрдк
рдЖрдкрдХे RO рдХे рдмाрдж рднी рдкाрдиी 5–15% рддрдХ рджूрд╖िрдд рд░рд╣ рд╕рдХрддा рд╣ै।

рдкाрдиी рдоें рдмैрдХ्рдЯीрд░िрдпा, рдХ्рд▓ोрд░ीрди, рднाрд░ी рдзाрддु (lead, arsenic) — рднाрд░рдд рдоें рдХрдИ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рдЦрддрд░ा।

ЁЯФЧ India-specific Research:
BMC Public Health study on household pollution impact:
https://bmcpublichealth.biomedcentral.com/articles/10.1186/s12889-015-1631-7

рд╕рдоाрдзाрди

·         TDS рдоीрдЯрд░ рд╕े рдкाрдиी рдЯेрд╕्рдЯ рдХрд░ें

·         RO + UV рд╕िрд╕्рдЯрдо

·         рдкाрдиी рдХी рдкाрдЗрдкрд▓ाрдЗрди рд╕ाрд▓ рдоें 1 рдмाрд░ рд╕ाрдл


3️ рдз्рд╡рдиि рдк्рд░рджूрд╖рдг (Noise Pollution)

рдЯीрд╡ी рдХी рдЖрд╡ाрдЬ़, рдоोрдмाрдЗрд▓, рдоिрдХ्рд╕рд░, AC, рдХूрд▓рд░
рдпे рд╕рдм рдзीрд░े-рдзीрд░े рдм्рд░ेрди рд╕्рдЯ्рд░ेрд╕ рд▓ेрд╡рд▓ рдмрдв़ाрддे рд╣ैं।

ЁЯФ╣ рд░िрд╕рд░्рдЪ:

рдиॉрдЗрдЬ़ рдкॉрд▓्рдпूрд╢рди рдиींрдж рдХी рдЧुрдгрд╡рдд्рддा 30% рддрдХ рдЦрд░ाрдм рдХрд░рддा рд╣ै।

рд╕рдоाрдзाрди

·         рдХрдорд░े рдоें 35–40 dB рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╢ोрд░ рди рд░рдЦें

·         рд░ाрдд рдоें рдоोрдмाрдЗрд▓ рдХी рдиोрдЯिрдлिрдХेрд╢рди рдмंрдж рдХрд░ें


4️ рдЧंрдз рдк्рд░рджूрд╖рдг (Odor Pollution)

рдирдоी, рдлंрдЧрд╕, рдмрджрдмू рдШрд░ рдХी рдКрд░्рдЬा рдФрд░ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рджोрдиों рдЦрд░ाрдм рдХрд░рддे рд╣ैं।

ЁЯФЧ AIIMS / ICMR рдЖрдзाрд░िрдд рд░िрд╕рд░्рдЪ:
Dampness increases respiratory risk (India study):
https://bmcpublichealth.biomedcentral.com/articles/10.1186/s12889-022-14749-7

рд╕рдоाрдзाрди

·         рдмाрдерд░ूрдо рдПрдЧ्рдЬॉрд╕्рдЯ

·         рдирдоी рд╣рдЯाрдиे рдХे рд▓िрдП рд╕िрд▓िрдХा рдЬैрд▓/рдбिрд╣्рдпूрдоिрдбिрдлाрдпрд░

·         рд░ोрдЬाрдиा 15 рдоिрдирдЯ рдзूрдк


5️ рд░рд╕ाрдпрдиिрдХ рдк्рд░рджूрд╖рдг (Chemical Pollution)

рдХ्рд▓ीрдирд░, рдкेंрдЯ, рдХीрдЯрдиाрд╢рдХ, рдиेрд▓ рдкॉрд▓िрд╢ — VOCs рдиाрдордХ рдЬрд╣рд░ीрд▓ी рдЧैрд╕ рдЫोрдб़рддे рд╣ैं।

ЁЯФ╣ рд░िрд╕рд░्рдЪ:

VOCs рд╕े рд╕िрд░рджрд░्рдж, рдЪрдХ्рдХрд░, рдПрд▓рд░्рдЬी рдФрд░ рдХैंрд╕рд░ рддрдХ рдХा рдЦрддрд░ा।

ЁЯФЧ IIT Delhi – Indoor Air Quality Study (37 buildings):
https://indianexpress.com/article/cities/delhi/worst-indoor-air-quality-in-schools-colleges-iit-delhi-survey-7196266/

ЁЯФЧ BITS Pilani + IIT Jodhpur Research (India Indoor AQ Index):
https://www.outlookindia.com/healthcare-spotlight/bits-pilani-researchers-develop-india-specific-indoor-air-quality-index

рд╕рдоाрдзाрди

·         рд▓ो-VOC рдкेंрдЯ

·         рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рдХ्рд▓ीрдирд░: рд╕िрд░рдХा + рдмेрдХिंрдЧ рд╕ोрдбा

·         рдХीрдЯрдиाрд╢рдХ рдХрдо рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░ें


6️ рдк्рд░рдХाрд╢ рдк्рд░рджूрд╖рдг (Light Pollution)

рддेрдЬ LED рд▓ाрдЗрдЯ, рд░ाрдд рдоें рдиीрд▓ी рд░ोрд╢рдиी, рд╕ोрдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े рдоोрдмाрдЗрд▓
рдпे рдЖрдкрдХे рджिрдоाрдЧ рдХी рдмाрдпोрд▓ॉрдЬिрдХрд▓ рдХ्рд▓ॉрдХ рдмिрдЧाрдб़ рджेрддे рд╣ैं।

рд╕рдоाрдзाрди

·         рд░ाрдд рдоें рдЧрд░्рдо рдкीрд▓ी рд░ोрд╢рдиी

·         рд╕ोрдиे рд╕े 1 рдШंрдЯा рдкрд╣рд▓े рдоोрдмाрдЗрд▓ рдмंрдж

·         рдмेрдбрд░ूрдо рдоें рдХрдо рд░ोрд╢рдиी


7️ рдКрд░्рдЬा рдк्рд░рджूрд╖рдг (Energy Pollution)

рдмिрдЬрд▓ी рдХी рдЕрдиाрд╡рд╢्рдпрдХ рдмрд░्рдмाрджी рднी рдПрдХ рддрд░рд╣ рдХा рдк्рд░рджूрд╖рдг рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि
рдЗрд╕े рдмрдиाрдиे рдоें рдХोрдпрд▓ा, рдЧैрд╕ рдХा рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рдЙрдкрдпोрдЧ рд╣ोрддा рд╣ै।

рд╕рдоाрдзाрди

·         LED рд▓ाрдЗрдЯ

·         рдмрдЪрдд рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े AC

·         рд╕ोрд▓рд░ рд╕िрд╕्рдЯрдо


8️ рднोрдЬрди рдк्рд░рджूрд╖рдг (Food Pollution)

рдоिрд▓ाрд╡рдЯी рддेрд▓, рджूрдз, рдорд╕ाрд▓े, рдкुрд░ाрдиे рдл्рд░िрдЬ рдлूрдб, рдЦुрд▓े рд╕्рдиैрдХ्рд╕
рдпे рднीрддрд░ рд╕े рд╢рд░ीрд░ рдХो рдХрдордЬोрд░ рдХрд░рддे рд╣ैं।

ЁЯФЧ FSSAI Food Safety India (Govt. Authority):
https://fssai.gov.in/

рд╕рдоाрдзाрди

·         рдоिрд▓ाрд╡рдЯ рдЯेрд╕्рдЯ (рдШрд░ рдкрд░ рдХिрдЯ)

·         рддाрдЬ़ा рдЦाрдиा

·         рдЬंрдХ рдлूрдб рд╕ीрдоिрдд


9️ рд╡рд╕्рдд्рд░ рдк्рд░рджूрд╖рдг (Cloth Pollution)

рд╕िंрдеेрдЯिрдХ рдХрдкрдб़े, рдк्рд▓ाрд╕्рдЯिрдХ рдлैрдм्рд░िрдХ рдоाрдЗрдХ्рд░ोрдк्рд▓ाрд╕्рдЯिрдХ рдЫोрдб़рддे рд╣ैं।
рдпे рд╣рд╡ा рдоें рдоिрд▓рдХрд░ рдлेрдлрдб़ों рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪ рд╕рдХрддे рд╣ैं।

ЁЯФЧ UNEP Microplastic Report:
https://www.unep.org/resources/report/microplastics

рд╕рдоाрдзाрди

·         рдХॉрдЯрди рдпा рд▓िрдирди рдХрдкрдб़े

·         рдХрдкрдб़ा рдзूрдк рдоें рд╕ुрдЦाрдиा

·         рдирдП рдХрдкрдб़े рдкрд╣рдирдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े рдзोрдиा


ЁЯФЯ рд╡िрдЪाрд░ рдк्рд░рджूрд╖рдг (Thought Pollution)

рдирдХाрд░ाрдд्рдордХ рд╕ोрдЪ, рдЪिंрддा, рддрдиाрд╡
рдпे рд╕рдмрд╕े рдЦрддрд░рдиाрдХ рдк्рд░рджूрд╖рдг рд╣ै рдЬो рд╢рд░ीрд░, рдорди рдФрд░ рд░िрд╢्рддों рдХो рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░рддा рд╣ै।

рд╕рдоाрдзाрди

·         рдоेрдбिрдЯेрд╢рди

·         рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХ рдмाрддрдЪीрдд

·         30 рдоिрдирдЯ рд╡ॉрдХ

·         рд╕ोрд╢рд▓ рдоीрдбिрдпा рдЙрдкрдпोрдЧ рд╕ीрдоिрдд


ЁЯФе рджрд╢рд╣рд░ा рдХा рдЕрд╕рд▓ी рд╕ंрджेрд╢рдЕрдкрдиे рдЬीрд╡рди рдоें рд░ाрд╡рдг рдХा рджрд╣рди рдХрд░ें

рд░ाрд╡рдг рдХो рд╣рд░ рд╕ाрд▓ рдЬрд▓ाрдиे рд╕े рдХुрдЫ рдирд╣ीं рдмрджрд▓рддा।
рд╕рдЪ्рдЪा рджрд╣рди рддрдм рд╣ोрддा рд╣ै рдЬрдм рд╣рдо рдЕрдкрдиे рдШрд░ рдФрд░ рдорди рдХे рдЕंрджрд░ рдЫिрдкे рдк्рд░рджूрд╖рдг рдХो рдоिрдЯाрдПँ।

рджрд╢рд╣рд░ा рд╣рдоें 4 рдмреЬे рд╕ंрджेрд╢ рджेрддा рд╣ै:

1. рдмुрд░ाрдИ рдЪाрд╣े рдХिрддрдиी рднी рдмрдб़ी рд╣ो рдиाрд╢ рдиिрд╢्рдЪिрдд рд╣ै

рдШрд░ рдХे рднीрддрд░ рдХा рдк्рд░рджूрд╖рдг рднी рдоिрдЯाрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।
рд╢ुрд░ुрдЖрдд рд╕िрд░्рдл 1% рдмрджрд▓ाрд╡ рд╕े рд╣ोрддी рд╣ै।

2. рдЖрдзुрдиिрдХ рд░ाрд╡рдг "рджिрдЦрддा рдирд╣ीं"

рдЗрдирдбोрд░ рдкॉрд▓्рдпूрд╢рди рднी рдЕрджृрд╢्рдп рд╣ै,
рд▓ेрдХिрди рдпрд╣ рдзीрд░े-рдзीрд░े рд╕рдмрд╕े рдЬ्рдпाрджा рдиुрдХрд╕ाрди рдХрд░рддा рд╣ै।

3. рд░ाрдорд░ाрдЬ्рдп рдШрд░ рд╕े рд╢ुрд░ू рд╣ोрддा рд╣ै

рд╢ांрдд, рд╕्рд╡рдЪ्рдЫ рдФрд░ рд╕्рд╡рд╕्рде рдШрд░ рд╣ी рд╕рдЪ्рдЪा рд░ाрдорд░ाрдЬ्рдп рд╣ै।

4. рдмाрд╣рд░ी рд╕рдлाрдИ рд╕े рдкрд╣рд▓े рднीрддрд░ी рд╕рдлाрдИ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ

рд╡िрдЪाрд░, рд╣рд╡ा, рд░ोрд╢рдиी, рдкाрдиीрд╕рдм рд╢ुрдж्рдз рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП।


рдк्рд░рд╢्рдирдЙрдд्рддрд░ (Q&A) – рдЗрдирдбोрд░ aрдкॉрд▓्рдпूрд╢рди рд╕े рдЬुрдб़ी рдЖрдо рдЧрд▓рддрдлрд╣рдоिрдпाँ


Q1. рдХ्рдпा рдШрд░ рдХी рд╣рд╡ा рд╣рдоेрд╢ा рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд╣ोрддी рд╣ै?

рдирд╣ीं।
WHO рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдШрд░ рдХी рд╣рд╡ा рдмाрд╣рд░ рдХी рддुрд▓рдиा рдоें 5–10 рдЧुрдиा рдЕрдзिрдХ рдк्рд░рджूрд╖िрдд рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै।


Q2. рдХ्рдпा рдкौрдзे рд╣рд╡ा рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рд╕ाрдл рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं?

рдирд╣ीं।
NASA рд░िрдкोрд░्рдЯ: рдПрдХ рдХрдорд░ा рд╢ुрдж्рдз рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП 200–300 рдкौрдзे рдЪाрд╣िрдП।
рд▓ेрдХिрди рдоाрдирд╕िрдХ рд╢ांрддि рдХे рд▓िрдП рдкौрдзे рдмрд╣ुрдд рдЕрдЪ्рдЫे рд╣ैं।


Q3. рдХ्рдпा рдЕрдЧрд░рдмрдд्рддी рдпा рдзूрдкрдмрдд्рддी рд╕े рдк्рд░рджूрд╖рдг рдмрдв़рддा рд╣ै?

рд╣ाँ, PM2.5 рдХрдг рдмрдв़рддे рд╣ैं।
рд░ोрдЬ рдЬрд▓ाрдиा рдиुрдХрд╕ाрдирджाрдпрдХ рд╣ै।


Q4. рдШрд░ рдоें рд╕рдмрд╕े рдЬ्рдпाрджा рдк्рд░рджूрд╖рдг рдХिрд╕рд╕े рд╣ोрддा рд╣ै?

рдХुрдХिंрдЧ рд╕्рдоोрдХ
рдзूрд▓
рдирдоी
рдХ्рд▓ीрдирд░ рдХे рдХेрдоिрдХрд▓


Q5. рдХ्рдпा рддрдиाрд╡ (Thought Pollution) рднी рдПрдХ рдк्рд░рджूрд╖рдг рд╣ै?

рдмिрд▓्рдХुрд▓।
рдпрд╣ рдиींрдж, рд░िрд╢्рддे, рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╕рдм рдЦрд░ाрдм рдХрд░рддा рд╣ै।
WHO рдЗрд╕े “Silent Pandemic” рдХрд╣рддा рд╣ै।


ЁЯМ▒ рдШрд░ рдХो рд░ाрдорд░ाрдЬ्рдп рдмрдиाрдиे рдХे 12 рд╕рд░рд▓ рдЙрдкाрдп (2025 Guide)

1.      рд░ोрдЬ 30 рдоिрдирдЯ рдЦिрдб़рдХी рдЦोрд▓ें

2.      HEPA рдлिрд▓्рдЯрд░ рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░ें

3.      рдХुрдХिंрдЧ рдоें рдПрдЧ्рдЬॉрд╕्рдЯ

4.      рдиेрдЪुрд░рд▓ рдХ्рд▓ीрдирд░ рдЕрдкрдиाрдПँ

5.      RO + UV рдкाрдиी

6.      рдХрдкрдб़े рдзूрдк рдоें рд╕ुрдЦाрдПँ

7.      рдоाрдЗрдХ्рд░ोрдлाрдЗрдмрд░ рдХрдкрдб़े рд╕े рдзूрд▓ рд╣рдЯाрдПँ

8.      рд░ाрдд рдоें рдкीрд▓ी рд▓ाрдЗрдЯ

9.      рдШрд░ рдоें рдкौрдзे рд▓ेрдХिрди рд╕ीрдоिрдд рд╕ंрдЦ्рдпा

10.  рд░ोрдЬ 30 рдоिрдирдЯ рд╡ॉрдХ

11.  рдШрд░ рдоें рдзूрдк/рдХрдкूрд░/рдиीрдо рдХी рдкрдд्рддी

12.  рдирдХाрд░ाрдд्рдордХ рдЦрдмрд░ें рдХрдо рджेрдЦें


ЁЯОЗ рд╕рдоाрдкрди рдЕрд╕рд▓ी рд╡िрдЬрдп рд╡рд╣ी рд╣ै рдЬो рднीрддрд░ рдЬीрддी рдЬाрдП

рджрд╢рд╣рд░ा рд╣рдоें рд╕िрд░्рдл рд░ाрд╡рдг рджрд╣рди рдирд╣ीं рд╕िрдЦाрддा
рдпрд╣ рд╣рдоें рдЕрдкрдиे рднीрддрд░ рдФрд░ рдЕрдкрдиे рдШрд░ рдоें рдЫिрдкे рд░ाрд╡рдгों рдХा рджрд╣рди рд╕िрдЦाрддा рд╣ै।


рд╕्рд╡рдЪ्рдЫ рд╣рд╡ा, рдиिрд░्рдорд▓ рдЬрд▓, рд╕ंрддुрд▓िрдд рднोрдЬрди, рд╢ांрдд рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдФрд░ рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХ рд╡िрдЪाрд░ рд╣ी рдЖрдзुрдиिрдХ рд░ाрдорд░ाрдЬ्рдп рд╣ैं।
рдЖрдЬ рд╣ी рдЕрдкрдиे рдШрд░ рд╕े рдЗрдирдбोрд░ рдкॉрд▓्рдпूрд╢рди рд░ाрд╡рдгрдХा рдЕंрдд рд╢ुрд░ू рдХрд░ें।


рдЯिрдк्рдкрдгिрдпाँ

рдЗрд╕ рдм्рд▓ॉрдЧ рд╕े рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рдкोрд╕्рдЯ

рдЗंрдбोрд░ рдкौрдзों рдХी рдЧाрдЗрдб: рдШрд░ рдХी рд╣рд╡ा рд╢ुрдж्рдз рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े Best Plants

ЁЯПа Indoor Air Pollution — рдШрд░ рдХी рд╣рд╡ा рдХिрддрдиी рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд?